Van Henegouwen naar Spanje en terug: Belgische stoomlocomotief La Couillet rijdt na 126 jaar opnieuw in Pairi Daiza.
De stoomlocomotief, die in 1900 in Henegouwen werd gebouwd en getuigt van de Belgische industriële bloei, keerde in 2022 na een internationale odyssee terug naar België en werd zopas met een nieuwe naam, Reine Elisabeth, naar Koningin Elisabeth (1876–1965), gedoopt. Ze zal op 12 en 13 september onder stoomdruk worden gepresenteerd, waarna ze binnenkort over de sporen van de Pairi Daiza Steam Railway zal rijden.
Op woensdag 9 september werd "La Couillet" van de Pairi Daiza Steam Railway, een 126 jaar oude stoomlocomotief, tot "Reine Elisabeth" omgedoopt.
De volledig gerestaureerde voormalige „Couillet“ heeft een nieuwe naam gekregen. Deze naam vormt een eerbetoon aan koningin Elisabeth van België, die nauw verbonden was met het artistieke, wetenschappelijke en culturele leven van het land.
Met dezelfde aandacht voor authenticiteit en hetzelfde respect waarmee Pairi Daiza totems, tempels en rijstzolders bewaart, is er een diep verbondenheid met België, met de geschiedenis van dit land en met het erfgoed dat generaties voor ons hebben opgebouwd. Ook de industriële geschiedenis van Henegouwen en haar mijnverleden maken daar onlosmakelijk deel van uit.
Deze locomotief is daarvan een tastbare en uitzonderlijke getuige, met bovendien een uitgesproken internationaal verhaal. Ze werd in deze regio gebouwd, vertrok naar Spanje om er jarenlang in de mijnbouw te dienen en doorstond meer dan een eeuw geschiedenis en hard labeur. Dankzij een Britse verzamelaar die haar waarde wist te erkennen, bleef ze bewaard.
Pairi Daiza koos ervoor om deze bijzondere getuige van ons industriële verleden grondig te restaureren, met respect voor haar oorspronkelijke karakter en geschiedenis. Vandaag keert ze terug naar Henegouwen, op slechts enkele kilometers van de plaats waar ze ooit werd gebouwd. Hier krijgt ze opnieuw een plek waar haar verhaal kan worden gekoesterd, bewaard en doorgegeven aan toekomstige generaties.
Made in Belgium
De locomotief met bouwnummer 1318 verliet in 1900 de werkplaatsen van de Société Métallurgique de Couillet, nabij Charleroi.
België was een pionier van de industriële revolutie en was het eerste land op het Europese vasteland met een spoorlijn. Rond de eeuwwisseling van de 20e eeuw was het Charleroi-bekken een van de belangrijkste centra voor de bouw van locomotieven en treinstellen. Mijnbouw, staalindustrie, metaalverwerking en spoorwegbouw hebben daar een knowhow ontwikkeld die tot ver buiten onze grenzen erkend werd. De Société Métallurgique de Couillet droeg bij aan deze uitstraling.
De locomotief met bouwnummer 1318 vertrekt zo richting Spanje. Ze maakt deel uit van een bestelling van drie identieke locomotieven van 9,5 ton, met drie aandrijfassen, bestemd voor de industriële spoorweg van de mijnbouwonderneming Hulleras de Sabero, in de provincie León. Ze draagt het nummer 3 en krijgt de Spaanse naam Olleros, naar een dorp dat door de spoorlijn wordt doorkruist.
Bijna 70 jaar lang vervoert ze treinen over een smalspoor van 600 millimeter dat de mijnen van Las Quemadas, Sotillos en Herrera verbond met Olleros de Sabero en de verwerkingslocatie in Vegamediana.
In 1969 wordt de exploitatie van de spoorlijn beëindigd.
Gered van de schroothoop en decennialang bewaard in Engeland.
De locomotieven zijn met het einde van de exploitatie in Spanje bestemd voor de schroothoop. De Britse spoorwegliefhebber Peter Rampton besluit de locomotieven te redden. Ze worden over het Kanaal vervoerd en opgenomen in zijn privécollectie.
Begin jaren zeventig worden de machines nog tijdens enkele open dagen aan het publiek getoond. Peter Rampton besluit vervolgens zijn collectie voor bezoekers te sluiten.
De locomotieven verdwijnen dan bijna volledig uit het zicht. Er zijn nog enkele foto’s bewaard gebleven en een paar ingewijden weten nog van hun bestaan. Deze buitengewone privécollectie, die ontoegankelijk is geworden, groeit geleidelijk uit tot een Britse spoorweglegende onder een bijzondere naam: de „Collectie X“.
Na het overlijden van Peter Rampton in 2019 werd deze collectie van meer dan 38 locomotieven toevertrouwd aan de Vale of Rheidol Railway, een historische spoorweg in Wales.
Daaronder bevindt zich een kleine locomotief die in Henegouwen werd gebouwd in het jaar 1900.
2022: „La Couillet“ keert terug naar België
Pairi Daiza onderneemt vervolgens stappen bij de Vale of Rheidol Railway om de terugkeer van de locomotief naar haar land van herkomst mogelijk te maken. De onderhandelingen leiden tot een akkoord dat de overbrenging naar Pairi Daiza toestaat, met als doel de locomotief weer rijklaar te maken.
In december 2022, 122 jaar na haar vertrek, keert de Couillet 1318 terug naar België.
Bij haar aankomst in Pairi Daiza wordt ze voorgesteld onder een naam die even eenvoudig als voor de hand liggend is: „La Couillet”. De Tuin der Werelden kondigt vervolgens aan dat deze locomotief volledig gerestaureerd zal worden in het Muzeum starých strojů a technologií (Tsjechië), in samenwerking met het team van de Pairi Daiza Steam Railway.
Na bijna vier jaar werk is deze restauratie voltooid. De locomotief is weer rijklaar.
Trots op de Belgische industriële geschiedenis
De Pairi Daiza Steam Railway telt vandaag zes historische locomotieven, die getuigen van de geschiedenis van de stoomtreinen en van de rol die smalspoorbanen speelden in de mijnen, de bossen, de industrie en de landbouw.
Onder deze locomotieven neemt de „Reine Elisabeth" een heel bijzondere plaats in. Ze werd in 1900 in Wallonië gebouwd en keerde 122 jaar later terug naar België; ze maakt volledig deel uit van het industriële erfgoed van ons land.
Pairi Daiza is trots op deze geschiedenis en wil graag bijdragen aan het doorgeven ervan. Door deze locomotieven te behouden, te restaureren en vooral opnieuw te laten rijden, blijven het erfgoed, de technieken en de vakkennis die ons land hebben gevormd, levend.
"Een treinreis in Pairi Daiza is veel meer dan alleen een andere manier om de dieren en hun leefgebieden te ontdekken. Wanneer de locomotief in beweging komt, met het geluid van stoom en mechanica, word je ook ondergedompeld in het verleden. Dit spoorwegerfgoed maakt deel uit van onze geschiedenis. Het behouden ervan is belangrijk; het tot leven brengen en bezoekers de kans geven om het te beleven, is nog beter”, legt Jason Van Landschoot, verantwoordelijke voor de spoorwegcollectie van Pairi Daiza, uit.
Op 12 en 13 september wordt de gerestaureerde stoomlocomotief „Reine Elisabeth“ ter gelegenheid van de Open Monumentendagen onder stoomdruk aan de bezoekers getoond. Binnenkort zal ze zich aansluiten bij de historische locomotieven die op de Pairi Daiza Steam Railway rijden.
Johan Vreys
